چین در گام بعدی بر کدام حوزه مسلط خواهد شد؟

مقدمه

اکونومیست در شماره ۲۹ نوامبر ۲۰۲۵ خود با عنوان «What China will dominate next» رشد نوآوری در چین را بررسی می‌کند. این کشور با سرعتی بی‌سابقه در حال تحول در نوآوری است،دو صنعت راهبردی خودروهای خودران و زیست‌داروهای پیشرفته نمونه‌ای از این تحول هستند.

ترکیب مقیاس صنعتی عظیم، مقررات چابک و رقابت داخلی شدید، چین را به کشوری تبدیل کرده که نه‌تنها فناوری‌های نوظهور را توسعه می‌دهد، بلکه در حال تعیین استانداردهای جهانی نیز است. اکونومیست هشدار می‌دهد این تغییرات می‌توانند مسیر سرمایه‌گذاری، توسعه فناوری و قواعد ژئوپولیتیک جهان را بازتعریف کنند. چین از نقش «کارخانه جهان» فاصله گرفته و به قدرت نوآور نظام‌مند تبدیل شده است که این موضوع چالشی تازه برای اقتصادهای غربی است.

داده‌هایی که تصویر تحول را روشن می‌کنند

خودروهای خودران: مقیاس بی‌رقیب و هزینه‌های شگفت‌انگیز

اپراتورهای روباتاکسی—از جمله آپولوگو و پونی‌اِی‌آی—اکنون در بیش از ۵۰ شهر فعالیت می‌کنند؛ گستره‌ای بی‌رقیب در سطح جهان. این شرکت‌ها هر هفته بیش از ۱.۵ میلیون سفر پولی انجام می‌دهند و میلیاردها کیلومتر داده رانندگی واقعی گردآوری کرده‌اند. هزینه توسعه این شبکه حدود یک‌سوم هزینه پروژه‌های مشابه آمریکایی است—مزیتی که از زنجیره تأمین یکپارچه EV، تولید داخلی لیدار با سهم بیش از ۶۰٪ بازار جهانی و زیرساخت دیجیتال پیشرفته ناشی می‌شود.

زیست‌داروها: جهشی که قواعد بازی را تغییر می‌دهد

ده سال پیش، بازار دارویی چین عمدتاً بر محصولات ژنریک متمرکز بود. امروز این کشور دومین توسعه‌دهنده بزرگ داروهای نوآورانه در جهان است. تنها در سال ۲۰۲۴، زیست‌تک‌های چینی بیش از ۵۰٪ از کل کارآزمایی‌های فاز یک سرطان در جهان ثبت کردند. سیستم درمانی چین در سال گذشته ۲.۵ میلیون بیمار را در کارآزمایی‌ها ثبت نام کرد—مقیاسی که در بازارهای پراکنده غرب تکرارشدنی نیست.

رمزگشایی از مدل نوآوری «سرعت چین»

اهداف ملی هم‌سو

زیرساخت راهبردی این جهش، اهداف ملی هم‌سو است. از «ساخت چین ۲۰۲۵» برای خودروهای هوشمند تا دستور سال ۲۰۱۶ برای تبدیل‌شدن به «ابرقدرت زیست‌فناوری»، سیاست ملی نقشی تعیین‌کننده دارد. این اسناد صرفاً اهداف کلی نیستند، بلکه برنامه‌های عملیاتی‌اند که سرمایه، مقررات و انگیزه‌های محلی را هماهنگ می‌کنند.

تنظیم‌گری چابک

در زمینه زیست دارو، سازمان NMPA پس از ۲۰۱۶ بازطراحی شد: تعداد کارکنان بررسی پرونده‌ها از ۱۵۰ به بیش از ۶۰۰ نفر رسید و سیاست «تأیید خاموش ۶۰ روزه» زمان صدور مجوز آزمایش‌های بالینی را از ۳۰۰ روز به ۸۷ روز کاهش داد. پذیرش داده‌های بالینی خارجی نیز چین را به بخشی از زنجیره جهانی توسعه دارو تبدیل کرده است.

در زمینه روباتاکسی، دولت مرکزی به‌جای یک قانون محدودکننده، اختیار را به شهرها سپرده است تا به «آزمایشگاه مقرراتی» تبدیل شوند. پکن، شنژن و گوانگژو برای جذب شرکت‌ها رقابت می‌کنند: صدور سریع مجوز، اختصاص پهنه‌های گسترده تست و سرمایه‌گذاری در زیرساخت هوشمند مانند چراغ‌های راهنمایی متصل و شبکه‌های 5G بخشی از این روند است.

رقابت شدید داخلی

رقابت داخلی نیز به موتور کاهش هزینه و افزایش سرعت تبدیل شده است. شرکت‌های روباتاکسی تنها با یکدیگر رقابت نمی‌کنند؛ بلکه با بازار بزرگ تاکسی‌های اینترنتی انسانی و فشار کاهش قیمت مصرف‌کننده روبه‌رو هستند. در زیست‌دارو نیز بیش از دو هزار شرکت برای توسعه درمان‌های پیشرفته—از CAR-T تا ADC—در رقابتی فشرده قرار دارند و تنها قوی‌ترین‌ها به مرحله صادرات می‌رسند.

مسیرهای متفاوت برای حضور جهانی

در زیست‌دارو، با پایان موج انحصار پتنت‌ها، شرکت‌های بین‌المللی مانند فایزر، نوارتیس و آسترازنکا بیش از ۵۰ قرارداد لیسانس با زیست‌تک‌های چینی امضا کرده‌اند. نتیجه این تعامل می‌تواند پیدایش نخستین «غول داروسازی چینی» باشد.

در حوزه خودروهای خودران، محدودیت‌های امنیت داده احتمالاً مانع ورود روباتاکسی‌های چینی به آمریکا خواهد شد، اما این شرکت‌ها با هزینه‌ای حدود ۳۰٪ کمتر، بازارهایی را هدف قرار داده‌اند که رقابت داخلی در آن‌ها ضعیف است. همکاری‌ها در امارات و عربستان آغاز شده و مذاکرات با چند شهر اروپایی جریان دارد. مدل صادراتی آن‌ها فروش خودرو نیست، بلکه ارائه «تحرک به‌عنوان خدمت» (MaaS) است.

معضل غرب: میان حمایت‌گرایی و کندی نهادی

پاسخ غرب همچنان پراکنده و عمدتاً واکنشی است. اقدامات امنیت داده در کنار تمایلات حمایت‌گرایانه دیده می‌شود، اما چالش بنیادی‌تر کندی نهادی است. دکتر اوِلن راث، مدیر اندیشکده سیاست نوآوری جهانی، می‌گوید:
«چین نشان داده که یک نظام مقرراتی منعطف و مبتنی بر مقیاس می‌تواند رشد انفجاری ایجاد کند. در مقابل، آمریکا ۵۰ رژیم ایالتی جداگانه برای خودروهای خودران دارد و چارچوب بالینی اروپا همچنان کند و پرهزینه است.»

ضرورت سازگاری رقابتی

پیشتازی چین اجتناب‌ناپذیر نیست، اما بر پایه یک برنامه منسجم بنا شده است. درس کلیدی برای غرب، تقلید از مدل اقتدارگرا نیست؛ بلکه رفع گلوگاه‌های داخلی—از تسریع صدور مجوزها تا ایجاد بازار سرمایه یکپارچه‌تر—برای بهره‌برداری بهتر از مزیت پژوهش بنیادی و آزادی علمی است. در این رقابت، برنده نه کشوری است که بهترین فناوری منفرد را دارد، بلکه کشوری است که سریع‌تر یاد می‌گیرد، سازگار می‌شود و نوآوری‌های پیچیده را در مقیاس وسیع پیاده می‌کند. شواهد فعلی نشان می‌دهد چین در حال شکل‌دهی به چنین الگویی است.

منبع : The Economist official site – What China will dominate next