تناقض قیمتی در بازار کاکائو
در پایان سال ۲۰۲۵، بازار جهانی کاکائو با پدیدهای کمسابقه مواجه شده است. قیمت قراردادهای آتی کاکائو کاهش محسوسی را تجربه کرده، اما قیمت شکلات برای مصرفکننده نهایی همچنان در سطوح بالا است. این واگرایی قیمتی، پرسشهای مهمی را در میان تحلیلگران بازار کالا، فعالان صنعت غذا و سیاستگذاران اقتصادی ایجاد کرده است:
چگونه ممکن است افت شدید قیمت ماده اولیه، به کاهش قیمت محصول نهایی منجر نشود؟
کاهش قیمت کاکائو، واقعیتهای بازار جهانی
روند قیمتی در سال ۲۰۲۵
بازار جهانی کاکائو پس از تجربه یک رالی کمسابقه در سالهای اخیر که قیمتها را تا نزدیکی ۱۳ هزار دلار در هر تن بالا برد، در سال ۲۰۲۵ وارد فاز اصلاحی شد. دادههای بازارهای آتی نشان میدهد قیمت کاکائو نسبت به اوج تاریخی خود حدود ۵۰ درصد کاهش یافته و یکی از بزرگترین بازگشتهای قیمتی سالانه در تاریخ این بازار را رقم زده است.
عوامل بنیادی مؤثر بر افت قیمت
بررسی متغیرهای بنیادی بازار نشان میدهد چند عامل کلیدی در این کاهش نقش داشتهاند:
- بهبود نسبی چشمانداز عرضه: افزایش تولید در برخی کشورهای تولیدکننده و پیشبینی برداشت بهتر نسبت به سالهای پیشین، فشار عرضه را تقویت کرده است.
- کاهش نگرانی از کمبود شدید: تعدیل انتظارات بازار درباره بحران عرضه و افزایش محدود ذخایر، موجب کاهش موقعیتهای خرید سفتهبازانه شده است.
- ضعف تقاضای نهایی: رشد قیمتها در سالهای گذشته منجر به کاهش مصرف در برخی بازارها شده و این موضوع در آمار «خرد کردن کاکائو» بهعنوان شاخص تقاضای واقعی بهوضوح مشاهده میشود.
چرا قیمت شکلات کاهش نیافته است؟
تأخیر در انتقال قیمت ورودی به قیمت نهایی
مهمترین عامل تداوم قیمت بالای شکلات، وقفه زمانی در انتقال کاهش قیمت کاکائو به هزینههای واقعی تولید است. بسیاری از تولیدکنندگان بزرگ شکلات، کاکائوی مورد نیاز خود را در دوره اوج قیمتها و از طریق قراردادهای بلندمدت یا ذخیرهسازی پیشخرید کردهاند. در نتیجه، همچنان از موجودیهایی استفاده میکنند که با قیمتهای بالا تأمین شدهاند و کاهش اخیر بازار آتی، در کوتاهمدت تأثیر مستقیمی بر ساختار هزینه آنها ندارد.
تغییرات ساختاری در ترکیب محصولات
در واکنش به افزایش هزینههای ورودی طی سالهای گذشته، برخی شرکتها به اصلاح فرمول محصولات، کاهش سهم کاکائو یا تغییر اندازه بستهبندی روی آوردهاند. این اقدامات اگرچه به مدیریت هزینه کمک کرده، اما موجب شده حتی با افت قیمت کاکائو، کاهش ملموسی در قیمت مصرفکننده مشاهده نشود.
سایر هزینههای زنجیره تأمین
قیمت نهایی شکلات صرفاً تابع قیمت کاکائو نیست. افزایش هزینههایی مانند:
- شکر، لبنیات و انرژی
- حملونقل، بستهبندی و لجستیک
- نیروی کار، مالیات و هزینههای مالی
نقش تعیینکنندهای در قیمتگذاری نهایی دارند و در بسیاری از کشورها این هزینهها همچنان در مسیر افزایشی قرار دارند.
پیامدهای کلان اقتصادی تداوم قیمت بالای شکلات
تداوم قیمت بالای محصولات شکلاتی، پیامدهایی فراتر از یک کالای مصرفی دارد:
- اثر بر تورم خوراکیها: شکلات بهعنوان کالایی پرمصرف، میتواند بر شاخص قیمت مصرفکننده در بخش خوراکیها اثرگذار باشد.
- کاهش تقاضای نهایی: قیمتهای بالا منجر به کاهش مصرف، بهویژه در بازارهای توسعهیافته، و تغییر الگوی خرید مصرفکنندگان شده است.
- فشار بر بنگاههای کوچک: شرکتهای کوچک و متوسط صنعت شیرینیسازی، بیش از سایرین در معرض خروج از بازار یا افزایش ناگزیر قیمتها قرار دارند.
چشمانداز بازار کاکائو و صنعت شکلات
تحلیلگران معتقدند انتقال کاهش قیمت کاکائو به بازار مصرف، مستلزم گذشت زمان قابلتوجهی است و احتمالاً آثار آن زودتر از نیمه دوم سال ۲۰۲۶ بهطور ملموس در قیمت شکلات مشاهده نخواهد شد.
در عین حال، ریسکهای ساختاری همچنان پابرجاست:
- تغییرات اقلیمی که پایداری تولید در آفریقا را تهدید میکند
- ریسکهای تجاری و مقرراتی از جمله تعرفهها و سیاستهای حمایتی جدید که میتواند هزینه تولید را افزایش دهد
چشم انداز بازار کاکائو
بازار کاکائو در سال ۲۰۲۵ شاهد کاهش شدید قیمت در بازارهای آتی بود، اما این تحول هنوز به بازار مصرف منتقل نشده است. دلایل اصلی این واگرایی را میتوان در قفلشدگی هزینهها، تغییرات ساختاری در تولید، و پایداری سایر هزینههای زنجیره تأمین جستوجو کرد.
توصیهها
- شفافیت در قیمتگذاری: تولیدکنندگان باید سازوکار انتقال هزینهها را برای بازار و مصرفکنندگان روشنتر کنند.
- حمایت از بنگاههای کوچک: سیاستهای حمایتی میتواند از افزایش تمرکز بازار و خروج بازیگران کوچک جلوگیری کند.
- سرمایهگذاری در پایداری عرضه: توسعه کشاورزی مقاوم به تغییرات اقلیمی برای کاهش نوسانات بلندمدت ضروری است.
این گزارش نشان میدهد که شکاف میان بازارهای آتی و قیمت مصرفکننده، پدیدهای موقتی اما ساختاری است و تحلیل آن برای تصمیمگیران اقتصادی و فعالان صنعت غذا، اهمیتی راهبردی دارد.